Na foto ollamos a figura de Agustín Penón Ferrer nado en Barcelona en 1920 e finado no ano 1976 en Costa Rica. Foi escritor e ensayista coñecido polas súas pioneras investigacións sobre o asasinato de FEDERICO GARCÍA LORCA.

Se exilió a Estados Unidos de América en el año 1941 tras la Guerra Civil española. Ingresó en el ejército Norteamericano en el año 1945 y se licenció en el año 1947, obteniendo la nacionalidad norteamericana. En Nueva York donde trabajo como traductor, conoció al director de Teatro William Layton, con quien colaboró en diversos seriales radiofónicos que fueron retransmitidos a América del Sur con enorme éxito, lo que le permitió viajar por este continente. Con el mismo director colaboraría en la traducción y puesta en escena de obras teatrales españolas en Estados Unidos como EL CASO DE LA MUJER ASESINADITA de Miguel Mihura. El 17 de febrero del año 1955 se desplazó a España con intención de investigar los sucesos acaecidos diecinueve años antes que desembocaron en el asesinato del poeta FEDERICO GARCÍA LORCA. Gerald Brenan y Claude Couffon le habían precedido en esta investigación. En Granada entabló amistad con Emilia Llanos, Miguel Cerón, José Martín Recuerda y otros amigos y contemporáneos del poeta, así como con miembros de la familia del poeta Luis Rosales, muy relacionada con los últimos días de vida del poeta. En su investigación pudo entrevistar a personas capitales para el esclarecimiento de los hechos como la criada de la familia García Lorca » ANGELINA «, Manuel Castilla Blanco » El Comunista » supuesto enterrador del cadáver del poeta; y Ramón Ruiz Alonso, conocido como uno de los instigadores del asesinato a quien entrevistó en Madrid. Consiguió la partida de nacimiento del poeta, el registro de defunción y creyó hallar el lugar de su enterramiento. En la foto inferior ollamos unha foto de PENÓN.

A finales de septiembre de 1956 volvió a Nueva York con un ingente material referido a la vida y muerte de FEDERICO GARCÍA LORCA con la intención de escribir un libro. Mantuvo una constante correspondencia con las personas que conoció en Granada, como EMILIA LLANOS. Obsesionado con el poeta y la elaboración del libro sufrió una depresión que le hizo abandonar el proyecto. Todo el material lo guardó en una maleta que envió a William Layton, que se había afincado en España. Falleció pocos días después, el 1 de febrero de 1976 en San José de Costa Rica.

El material guardado en la maleta que ollamos na foto superior foi estudiada por IAN GIBSON, por un acordo entre William Layton e o hispanista irlandés, cuxo fruto foi o DIARIO DE UNA BÚSQUEDA LORQUIANA ( 1955-1956) editado por Plaza-Janés en 1990. Este material foi ordenado por Marta Osorio, amiga de Layton y PENÓN y publicado en el año 2000 baixo o título MIEDO, OLVIDO Y FANTASÍA. Crónica da investigación de AGUSTÍN PENÓN sobre FEDERICO GARCÍA LORCA ( 1955-1956). En 2017 » La Maleta » se depositó en la ciudad de Granada. El pionero Agustín Penón que indagó sobre el asesinato del poeta granadino y que se suicidó hace medio siglo sin publicar sus hallazcos protagoniza un Congreso y un estudio biográfico a cargo de Alvarellos Editora. La disputada maleta de Penón que en los últimos cincuenta años ha pasado por las manos del director teatral William Layton, el hispanista Ian Gibson, la escritora Marta Osorio y los herederos de esta, permanece hoy custodiada en una notaría granadina. En su interior, se esconde el gran legado de este hijo de exiliados catalanes, al que esta semana se dedicó un congreso en Málaga y que el próximo verano será objeto de una primera biografía a cargo de la Editorial Gallega Alvarellos. El trabajo que hizo fue impresionante, se pasaba todo el dia hablando con gente y toda la noche escribiendo. Luego lo pasaba al inglés, por si lo detenian. Y siempre muy preocupado porque la policía lo tenía controlado pese a su pasaporte estadounidense, explica el autor de este estudio biográfico JUAN CARLOS GARCÍA DE POLAVIEJA (que ollamos na foto inferior), un jerezano afincado en Oleiros que lleva ocho años estudiando la figura de PENÓN. ¡¡¡ O libro céntrase en como conseguiu reconstruír a vida e morte de LORCA, e como despois quedou incapacitado mentalmente para darlle forma a todo ese material. A idea era ter o libro dentro dun par de meses, pero nos últimos días soubemos de nova documentación que pode aclarar lagoas importantes, Sacarémolo a inicios do verán, dentro da nosa liña de rescate de obras singulares do universo lorquiano, señala Henrique Alvarellos, director de la editorial. AGUSTÍN PENÓN nunca despejó las dudas ni la angustia que le causaba esta investigación, que le impedía dormir y deterioró su salud mental. El secreto de esta muerte se irá a la tumba con los pocos que lo conocen.

En la foto superior ollamos a Juan Carlos García de Polavieja, nacido en Jeréz en el año 1955, que desde muy joven fué un entusiasta LORQUISTA .

Carballo 6 febreiro 2026

Na foto ollamos a figura de Manuel Soto Freire, nado en Lugo en xaneiro de 1826 e finado en Pantón no ano 1897, Foi un periodista e editor. Formado en Lugo na Imprenta Pujol, estableceu os seus talleres tipográficos en 1851, foi considerado o primeiro editor que planificou todo un proceso editorial en Galicia, dividiu os seus proyectos en dúas seccións, a relixiosa que era á máis numerosa e outra variada onde incluiu unha parte literaria, ensaio, manuales e grandes obras.

Editou os periódicos » LA AURORA DEL MIÑO» (1857), do que foi director e fundador;» EL CORREO DE LUGO «(1860) ao que dirixiu ;» EL DIARIO DE AVISOS» (1861 e 1865),» EL BOLETÍN DE ÉL CLERO» (1861),» LA FE» (1873) e » EL LUCENSE» (1883). Editou «ANÁLISIS DE LAS AGUAS MINERALES DE LUGO » ( 1853), a publicación anual do «CALENDARIO DE GALICIA » (1857), Os almanaques, «ALMANAQUE DE GALICIA «(1858) pra uso da xuventude elegante e de bo tono, » LAS DOS ASTURIAS» (1864) e » EL REINO DE GALICIA «(1866), e» O BOLETÍN ECLESIÁSTICO» (1868) que foi a primeira revista relixiosa editada en Galicia. Publicou os dous primeiros tomos da «HISTORIA DE GALICIA » (1865-1866) de MANUEL MURGUÍA e a » GRAMÁTICA GALEGA » (1868) de SACO Y ARCE, ademáis obras de ROSALÍA DE CASTRO . Manuel Soto foi un dos editores máis importantes do século XIX . Editou a Historia de GALICIA de Manuel Murguía que tira da maquina de imprimir en 1865, e a Gramática de Saco y Arce, publicada en 1868. Editou a publicación anual do Calendario de Galicia (1857) e os almanaques » Almanaque de Galcia (1858) como os traballos máis importantes. Unha das obras máis completas é «A IMPRENTA EN GALICIA «.

Carballo 27 xaneiro 2026

Na foto ollamos a figura de Fernando García Acuña, nado en Macurijes ( Cuba ) en 1861 e finado en Betanzos en xaneiro do ano 1895. Foi escritor, xornalista, e poeta brigantino.

De familia galega emigrada en Cuba, regresou de cativo a Galicia. Colaborou en » EL CENSOR» ( o primeiro periódico de Betanzos), fundou e dirixiu os semanarios anticaciquís betanceiros » EL ESCOBÓN» e «LAS RIBERAS DEL MENDO» e colaborou en » LA LIBERTAD» e » A FULIADA «. Tamén colaborou en » O TIO MARCOS D’A PORTELA» de Valentín Lamas Carvajal,que está considerada a primeira publicación periódica en galego e » GALICIA HUMORISTICA » de Enrique Labarta Pose. Está enterrado no Cemiterio de Betanzos. A súa obra » ORBALLEIRAS» 1887) poemario en galego e castelán, con prólogo de Victorino Novo García.

Carballo 26 xaneiro 2026

Na foto ollamos ao coreógrafo, folclorista e mestre de baile tradicional galego, MANUEL CAJARAVILLE PENSADO, nado en Negreira en xaneiro de 1926 e finado na Coruña no ano 1999.

Iniciouse no baile tradicional dende moi novo nas romarías e foliadas da súa Negreira natal. Despois da Guerra Civil emigrou á Coruña onde gañou o primeiro concurso de Baile da Romaría de Santa Margarida, ingresou como bailador no Coro Cantigas da Terra. Recuperou un baile case esquencido coñecido como » O FADANGO «, e coñeceu no Concello de Malpica de Bergantiños ás Pandeireteiras da parroquia de Mens .Foi condecorado coa medalla Marcial del Adalid da Real Academia Galega de Belas Artes. Finou na Coruña no ano 1999. Tal día como hoxe de hai 100 anos, 23 xaneiro 1926 nace na Aldea de Logrosa, Concello de Negreira, MANUEL CAJARAVILLE PENSADO. As persoas vencelladas ao folclore galego ben saben de quen estou a falar. Para os demáis tentarei facer unha pequena escolma deste irrepetible home. MANUEL CAJARAVILLE , foino todo no folclore deste pais. Emigrante, como tantos outros neses anos, da súa aldea á cidade da Coruña no ano 1940 coa súa familia, a onde chegou cargado de interese pola cultura popular da Galiza, curiosidade que xa manifestara na súa terra natal, percorrendo romarías, festas e foliadas. Iniciou os seus primeiros pasos como bailador despois de ter gañado no ano 1943 o primeiro premio no Concurso de baile galego na primeira das romarías de Santa Margarida, no Coro Cántigas da Terra como primeiro bailador, onde permaneceu 18 anos. Houbo un parón na súa actividade por mor dunha enfermidade máis no ano 1966, xa recuperado entrou a formar parte da Agrupación Folclórica Aturuxo, como coreógrafo, mestre de baile e director artístico, agrupación na que permaneceu ata o seu retiro. O legado artístico e cultural deste home é enorme, ademáis da súa calidade inigualable como bailador e coreógrafo. A el se lle atribúe a dignificación do baile tradicional, achegando unha elegancia e precisión que lle valeron o recoñecemento nacional e internacional. Conseguiu todos os premios e mencións posibles.

Ai o atopamos no centro da foto coas cantareiras. Denominado por un xornalista inglés como o » Nijinsky galego», foi un bailador que transmitiu como ninguén no seu baile enerxia, nervio, enxebrismo, forza e paixón. O seu sentido da pureza e da estética na danza ponse de manifesto en cada unha das pezas que, tras unha rigorosa recollida, desenvolvía logo na súa montaxe final. Non podo deixar de mencionar aquí a súa » historia de amor » coas Pandereteiras de Mens (que ollamos na foto ) da que falaremos mais adiante. Pero isto e outras historias e logros é algo que iremos debullando pouco a pouco nas vindeiras entradas. Outro dos grandes logros do Mestre CAJARAVILLE , ademáis de establecer o contacto coas » PANDERETEIRAS DE MENS » , foi a recuperación por terras de Muros do » FANDANGO » da mán dun venciño D. Olegario García Malvárez. Contou coa colaboración do Mestre Roxelio de Leonardo que arranxou a música para montar este fermosísimo baile para a Asociación ATURUXO, o Fandango Muradán. Dicia CAJARAVILLE que probablemente fora unha danza importada que chegou a facerse popular na Galiza e calificabaa como a danza máis señorial, non exenta de certa picaresca. Esta peza presenta o que denominamos » unha parella central «. Adoitaba ser Manolo Cajaraville cunha bailadora ata o momento en que deixou de bailar.

Na foto de enriba correponde a unha viaxe con Cántigas a Quimper ( Bretaña francesa ) o 24 xullo de 1955.

Na foto darriba ollamos a fermosa coreografía da que é autor o Mestre, desas caras das mulleres erguídas, non sumisas como en moitas danzas do noso folclore e, ao final do baile, como os homes pretenden levantar as saias das mulleres, aí reside a picaresca da que falaba CAJARAVILLE. A parella central, nesta ocasión son Isabel G. Quintela ( Presidenta da AF, ATURUXO ) e Manuel F. Pensado (Presidente de honra da agrupación e autor do libro » AS VELLAS DE MÉNS «.¡¡¡¡¡¡¡¡ Actuación no TEATRO COLÓN da Coruña o 21 de decembro do ano 2025.

Na foto darriba ollamos a MANUEL CAJARAVILLE PENSADO no escenario, bailando con María García Tomé, en outubro do ano 1956.

A foto d’arriba foi tomada en Quimper ( Bretaña francesa ). Data do 24 de xullo do ano 1955 e podemos imaxinar a un bailador incansable e inigualable, compartindo escenario con María García Tomé ( Coro Cántigas da Terra.

Na foto ollamos unha fermosa imaxe dun CAJARAVILLE bailando, no que podería parecer unha improvisación.

Carballo 23 xaneiro 2026

A súa conquista polos romanos queda confundida dentro das guerras cántabras. O Reino Suevo queda solapado polo posterior reino dos visigodos. A partír da invasión musulmá o asunto vólvese mesmo peor : dise que Galiza foi conquistada e despoboada polos arabes, e de ahí pasa a ser un apéndice mudo, primeiro do reino de Asturias logo de León e máis adiante do de Castela. Pobre Galiza, traída e levada como un cesto ao longo dos séculos. Nalgúns textos pode haber algunha pequena dedicación a Santiago de Compostela polo Camiño como un feito illado ou á lírica galaico-portuguesa como unha curiosidade cultural co colofón sempre inexplicado de que o rei ALFONSO X O SABIO escribise en galego. Galiza tamén é un limbo, un lugar sen tempo que tan só proporciona moi de cando en vez a nova dun galeón afundido, unha heroína prototípica como MARIA PITA. Galiza ten historia, non hai ningunha rexión do mundo que non a teña. O problema é que a de Galiza non cadra fácil na historia convencional de España. Algúns considérano unha conspiración para suprimir o seu pasado, máis a realidade quizais sexa máis prosaica. Pode que se trate só de preguiza. A historia de Galiza compadécese tan mal coa do resto da Península Ibérica, complícaa de tal maneira que os estudosos españois do século XIX, e consecuentemente, os seu sucesores, optaron por ignorala nuns casos e retorcela noutros ata facela entrar, aínda que fose a marteladas, nese relato convencional da Historia de España.

Enriba ollamos o mapa de Gallaecia Regnum. Tratáse de unha das primeiras veces en que Galicia aparece como un reino, cartografiado por sí mismo. ————————————————- Tomemos a Galicia romana, como diciamos nos manuais de historia xenéricos apenas merece unhas liñas, e en certo modo compréndese. Como vimos a romanización da Gallaecia que foi tardía, polo que resulta difícil sincronizala co esplendor da Bética e da Tarraconense, que é anterior. O resultado é que a súa historia, moitas veces queda sin contar. E o feito é que a Galiza romana era, en certo modo, moito menos romana ca o resto da Península, pero ben rendible. Ao falar da paisaxe mencionamos as minas. Engadiremos agora que eran de ouro e prata. O historiador Alain Tranoy calculou que, durante a época Flavia, o ouro galaico chegou a supoñer o 7% do PIB do Imperio. Gallaecia era, como se ten escrito algunha vez, a California romana, e algúns topónimos como Ourense ( de aurum, ouro) aínda o lembran no mapa. Galiza tamén chegou tarde á cristianización. Porén a cambio proporcionoulle á relixión católica algo fundamental para calquera nova fe que se prece : un dos seus primeiros herexes o misterioso PRISCILIANO ( Obispo de Gallaecia- século IV), que liderou un movemento ascético e reformador dentro da igrexa, coñecido como PRISCIALIANISMO. Aínda que non é seguro que fose natural de Gallaecia, foi alí onde as súas doutrinas heterodoxas se estenderon con máis forza. De feito, e paradoxicamente parece ser que foi así como se cristianizou Galiza de máns dun predicador que foi decapitado en Tréveris (actual Alemaña) en 385 pola súa prédica. Según Sánchez-Albornoz e Miguel de Unamuno son da opinión da alternativa á tradición católica, de que quén está enterrado en Santiago no sitio do Apostol é Prisciliano . ( Que ollamos na foto inferior ).

No ano 409 comenza o período medieval en Gallaecia que é cando chegan OS SUEVOS para establecer un reino. De feito foi o primeiro reino que crearon os xermanos en Europa. E se os suevos estaban máis civilizados do que era de esperar, máis aínda o estaban as elites da Gallaecia sobre as que reinaban, porque sucede que nese tempo se dá un sorprendente florecemento cultural.

Cando na realidade os suevos crearon a súa monarquia arredor dun século antes de que os visigodos establecesen a súa capital na Peninsula. É a clásica visión retrospectiva da historia na que se privilexia non o que era máis importante naquela altura, senón aquilo que adquiriu importancia no imaxinario actual. Cando os eruditos do Romanticismo galego busquen devanceiros, os exiliados serán os Celtas, entón como agora, un pobo de moda. É tan así que, á parte dunha produtora cinematográfica creada en 1940 polo vigués Cesáreo González ( Suevia Films) e o rótulo dalgún bar, a lembranza dos Suevos está case desaparecida de Galicia. Tamén no relato da invasión musulmá do século VIII queda Galiza escurecida. Ainda que os árabes a conquistaron non a ocuparon formalmente. Non é que non puidesen, senón que non tiveron o menor interese en facelo. Os emires de Cordoba considerábanse os continuadores do reino visigodo de Toledo.

Na foto superior ollamos o Terceiro Rei Suevo REQUIARIO que no ano 448 ascendeu ao trono suevo na Gallaecia. A súa alianza cos visigodos abriu as portas á influencia goda no reino visigodo que se acrecentou ao casarse coa filla do rei visigodo Teodorico. A partir de aquí, Galiza disólvese na historia, esvaída e soterrada baixo unha serie de nomes ( Asturias, León, Castela ) que o lector contemporáneo tende a interpretar de maneira literal como se fosen unha especie de Estados nación antigos. Gallaecia que como sabemos non era exactamente a Galiza actual : o ouro galaico era en moitos casos leonés ou asturiano ; un santo tan galego como San Martiño de Dumio era bispo dunha diocese que hoxe está en Portugal ; PRISCILIANO era bispo de Ávila; a capital dos suevos era Braga. O mesmo acontece coa denominación do reino de Asturias que non se correspondía coa actual comunidade autónoma asturiana, senón cun territorio máis amplo que incluía, entre outras terras, GALICIA, De feito o reino de Asturias recibía a veces ese nome e outras era o reino de GALICIA e Asturias, ou simplemente GALICIA. en parte isto era así porque para os escritores e xeógrafos da época pesaba moito o prestixio romano do nome GALLAECIA . Por outra banda, Galiza tiña un peso demográfico considerable dentro do reino, e era onde se atopaban as 5 Sés episcopais máis antigas o que daquela tiña unha enorme inportancia, como eran Santiago de Compostela, Lugo, Ourense, Mondoñedo e Tui.

Enriba ollamos ao Primeiro Rei Suevo, HERMERICO . Así pois, deberiamos chamar reino de Galiza ao que normalmente se coñece como reino de Asturias ? ¡¡¡¡ En realidade NON, eso sería outra simplificación abusiva e un uso anacrónico dos topónimos que, como dixemos non se usaban daquela da mesma maneira que se usan hoxe. Do que se trata é de non perder nunca de vista que na Idade Media non existían as nacións nin os estados tal e como os entendemos hoxe en día, e que nin aquela Asturias nin aquela Galiza eran as de agora. A propia historia asturiana será víctima deste tipo de confusión cando a comezos do século X, o rei Ordoñez II decida trasladar a súa capital a León. Esta cidade xa formaba parte do seu territorio, máis os cronistas posteriores consideraron que este desprazamento dun cento de quilómetros era abondo para proclamar un cambio de reino. O que nos interesa a nós é que fose cal fora o nome ou a natureza deste reino cristián do noroeste, o traslado da corte a León deixou a Galicia nunha posición descentrada respecto do lugar onde se tomaban as decisións. Foi precisamente naquela altura cando Galicia acadou paradoxamente o seu apoxeo cultural, xusto antes de iniciar a súa decadencia. O Cénit e Ocaso vanse superpoñer sobre todo no apaixonante século XII. Apaixonante entre outras cousas porque é daquela cando comeza a haber textos abondo como para facernos unha idea asisada do que aconteceu. Un deses textos é a Historia Compostelana que escribiu un equipo de monxes franceses e, como adoita acontecer con todas as crónicas, tiña unha finalidade moi determinada: neste caso, a de ofrecer un punto de vista interesado sobre as intrigas cortesás que se deron tras a morte de ALFONSO VI e nas que Galicia, ou mellor dito un galego, o ARZEBISPO DIEGO XELMÍREZ, tivo un papel sobranceiro.

Ramón Otero Pedraio que ollamos na foto superior, describía a Xelmirez como un dos primeiros europeos ; Menéndez Pelayo como case francés. O primeiro dicíao como un eloxio e o segundo como un insulto, pero vén sendo o mesmo: Xelmirez foi efectivamente un político internacional aínda que non sempre para ben. Coas súas argalladas logrou que o Papa convertese Santiago de Compostela en Sé metropolitana con todas as propiedades da Sé vacante de Mërida ( daquela aínda en territorio andalusí, o que estendeu os seus dominios por Salamanca ata Extremadura. Velai por que nunha comarca estremeña aínda se fala un dialecto emparentado co galego e co leonés; a mitra compostelá contou alí durante séculos con dous deádegos, e a toponimía mostra que as terras foron repobladas en boa parte con galegos. Logo Xelmirez mollerou o prestixio da súa catedral por medio dun procedemento que parece pouco cristián , pero que resultou eficaz, roubando os restos dos santos da Sé rival de Braga. Foi o que se chamou eufemísticamente o » pío latrocinio». E sobre todo o Arcebispo relanzou as peregrinacións a Santiago nunha escala nunca vista ata entón, con tal éxito que o sombreiro de peregrino, o chamado sombreiro fermoso, era tan demandado que os sombreireiros de Aviñón acabaron facendo de Santiago Apóstol o seu patrón. A Xelmirez non só se lle daba ben o merchandising, senón que tamén era o que hoxe chamariamos un político do ladrillo, e impulsou un ambicioso programa de construcións relixiosas e civís. Pero o edificio máis ambicioso que fixo construir Xelmirez foi un reino, un que habia ter por centro indiscutible Compostela, e para iso aproveitando un baleiro na suceción dinástica apurouse a coroar na Catedral de Santiago de Compostela a Afonso VII como rei de Galicia, se ben o verdadeiro home forte detrás do trono era o propio XELMIREZ, que contaba co apoio e co patrocinio de dous superpoderes da època, o ducado de Borgoñae e a Orde monacal de Cluny. A xornada saíulle a Xelmirez mesmo ben de máis . Alfonso non quedou en simple rei de Galicia, senón que pouco despois logrou ser recoñecido tamén en León e Castela, co que o seu xa non será un reino galego.Iso si, con Afonso e máis tarde cos seus sucesores Fernando II e Alfonso IX, Compostela converterase efectivamente no Centro da monarquía durante décadas. Xa vimos que o Codex Calixtinus presentaba daquela a paisaxe de Galicia como unha terra vizosa pero ademáis agora era rica. Ao morrer Afonso IX púxose en marcha un mecanismo de loita pola herdanza que, tras moitas vicisitudes, acabou poñendo Galicia en máns de Fernando III, un rei que pasará á historia co alcume improbable para un político de O SANTO, Santo ou non, FERNANDO III era xa un rei indiscutiblemente castelán que acabará trasladando a corte a Sevilla. Deste xeito, a propia lóxica xeográfica da Reconquista facía que o , poder se afastase cada vez máis de Galicia, Iso non quita para que durante o seu reinado, e do seu fillo Afonso X, chamado o Sabio, a cultura galega prosiga co seu esplendor. Pero era un esplendor que camiñaba cara á decadencia. Unha cousa é a poesía e outra a prosa. GALICIA non só quedará marxinada no pasado, senón tamén no presente, cando a independencia de Portugal no 1143. O que se converteu en Portugal non era senón a parte meridional da Gallaecia romana e medieval, pero a partir de certo momento comezara a adquirir unha personalidade diferenciada por distintos motivos. Entre eles estaba o exceso de ambición da Sé compostelá, que acabou resultando humillante para un centro relixioso tan antigo e prestixioso como BRAGA. O pío latrocinio de Xelmirez, entre outras cousas, ia saír caro. Así que ao final, ironicamente o reino galego nacerá, pero vaise chamar Portugal e xa a partir do seu primeiro rei AFONSO HENRIQUES o pérfido galego. Durante séculos moitos cregos galegos estudarán precisamente en Braga, e non poucos nobres da beira norte do Miño buscarán matrimonios ao sur desta liña para eles imaxinaria. Mesmo nacería co tempo unha idea que aínda que moi minoritaria e melancólica, terá unha certa proxección no galeguismo do século XX, a de que Portugal é unha especie de irmá emancipada ou incluso Galicia mesma encarnada noutro lugar. Como nos versos do poema OS PINOS de Eduardo Pondal que serven de letra do himno galego, onde hai unha referencia aos brazos tendidos da nobre Lusitania. Pero mesmo EMILIA PARDO BAZAN que non era galeguista, chegará a dicir tamén que mellor que rexións análogas podemos considerar a Portugal e Galicia e mesmo país. Galicia sempre incómoda coa historia que lle tocou en sorte. O caso é que con esa independencia de Portugal e o fortalecemento do reino de Castela, para o século XIV Galicia perdera case todo o seu poder político. Aínda podía perder máis, e isto é exactamente o que aconteceu, Foi logo dunha serie de castastróficas tomas de posición da aristocrácia galega en tres guerras civís sucesivas. Na guerra civil castelá que enfrontou a Henrique o Bastardo e Pedro o Cruel, os alcumes dos contendientes xa dan unha idea do pouco atractivo das dúas alternativas, Os galegos elixiron o Cruel; gañou o Bastardo .Logo na seguinte guerra civil que enfrontou a raiña Xoana, chamada a Beltranexa coa aspirante Isabel, os galegos volveron errar de bando. Canto á súa propia guerra civil, as revoltas irmandiñas, era imposible que Galicia saíse gañando porque loitaba contra si mesma. Xa mencionamos antes os Irmandiños ao falar de como deixaron a paisaxe desprovista de castelos. A forza de choque dos Irmandiños formábana os labregos, pero os seus líderes eran artesáns das cidades e pequenos nobres que, lonxe de se sublevaren contra a Coroa, pedían a súa intervención para que os librase dos seus propios señores, que estaban á súa vez en plena revolta contra os reis. Se acaso cumpriría dicir que As Revoltas Irmandiñas non só non foron unha loita pola independencia ( un concepto completamente anacrónico para aquela época, senón que de feito facilitaron a incorporación de Galicia ao reino de Castela ao debilitaren o poder local. Se algo sabía a raiña Isabel de Castela era aproveitar as oportunidades( despois de todo xa usurpara o trono, e esta aproveitouna de cheo. Coa axuda do seu home o rei Fernandod de Aragón, Isabel deixou primeiro que os nobres galegos esmagasen os Irmandiños, cousa que fixeron encantados. Foi daquela cando Isabel e Fernando entraron en guerra para esmagar á súa vez os Condes tolos, como lles chamaba o escritor ALVARO CUNQUEIRO . Esa maravilla do plateresco que adorna a Praza do Obradoiro de Santiago, O Hostal dos Reis Católicos, simboliza entre outras cousas, o éxito daquela guerra polo control definitivo de Galicia. AGORA SÍ, O REINO QUE FORA GALAICO-ASTURIANO primeiro e logo GALAICO-LEONÉS , perdía o guión definitivamente e convertíase nunha parte do reino de CASTELA, e seguirá a selo durante medio milenio. Dentro desa monarquía Galicia retén formalmente a denominación de reino, pero só a título simbolico, sen apenas soberanía. E NESE SENSO QUE QUIZAIS SI SE POIDA DICIR QUE, A PARTIR DO SÉCULO XV, GALIZA DEIXA DE TER HISTORIA.

Carballo 25 xaneiro 2026

Mentres que en España se construía unha identidade baseada nos Godos e nos Iberos, O GALEGUISMO buscou un referente diferenciado e como é sabido atopouno nos Celtas. Verea y Aguiar, Benito Vicetto e Manuel Murguía non deron co celtismo por ciencia infusa, como agora pensan moitos, porque a suposta celticidade de Galiza circulaba xa dende tempo atrás pola bibliografía erudita europea que a daba por indiscutible. O único que fixo Murguía foi abandonar o moito menos cientifico esquema bíblico ou grego e resituar a historia galega no contexto da ciencia arqueolóxica do seu tempo. Hoxe sospeitamos que aquela ciencia estaba erráda nalgúns aspectos importantes, pero iso el non podia sabelo. Do que Murguía dispoñia era dos textos clásicos, que falaban claramente dunha presenza celta na antiga GALLAECIA, que tanto Pomponio Mela como Plinio ou Estrabón falan dos CELTICI, os Celtas do noroeste da Peninsula Ibérica. Anecdoticamente o nome mesmo de Galicia, similar a Galia ou a Gales, parecía unha confirmación disto, pero a realidade é que estos termos non están relacionados e soan igual por pura casualidade.

Na foto superior ollamos a Benito Vicetto Pérez (1824-1878). Manuel Murguía tamén coñecia as lendas irlandesas medievais recollidas no Lebor Gabála ( o libro das invasións ). Nel igual ca nas fontes escocesas, cóntase a historia do rei galego BREGON ou BREOGÁN, do seu fillo Ith Gael, que descobre Irlanda subido un día á Torre de Hercules, e dos seus descendentes, os sete fillos de Mil, que conquistan a » Illa Esmeralda » (frase para describir Irlanda), e dan orixe ás súas sete dinastias. Xa desde o século XVI os eruditos irlandeses e escoceses viñan considerando esta lenda un relato realista da colonización de Irlanda polos celtas galegos. Esta idea estendérona con entusiasmo os sacerdotes irlandeses refuxiados en Santiago que fuxiran da persecución protestante e que encontraban así unha ligazón histórica coa súa terra de exilio. Por iso en datas tan temperás como o século XVII, o frade Pineda xa falaba dos escoceses como resultado dunha antiga migración de galegos e no século seguinte o padre Sarmiento consideraba os galegos celtas, aínda que non precisamente con orgullo ( Chámalles vagabundos e tunantes ).

Enriba ollamos a foto do Padre Martín Sarmiento (1695-1772). Mesmo se desenvolveu unha extravagante teoría, defendida por sabios como Beaumont, Mac Andrew, Forbes ou en Galiza José Andrés CORNIDE de Folgueiray Saavedra (1734-1803) xeográfo … según o cal puidera haber unha ponte xeográfica entre as terras célticas en tempos remotos, o que explicaría as semellanzas culturais que se apreciaban entre elas. Pode que o celtismo sexa unha tradición inventada, como diría Eric John Ernest Hobsbawm (historiador britanico 1917-2012), pero en todo caso é unha tradición inventada moi antiga. O Romanticismo fixo dos celtas un dos seus pobos antigos favoritos e isto non só exaltou a imaxinación dos irlandeses, dos escoceses e dos galeses. Ata a serena Suiza cambiou daquela o seu nome polo de Confederación Helvética en homenaxe á tribo dos celtas hevetii. Por ter o celtismo ata tiña un pedigree liberal. En Francia o republicanismo adoptou os democráticos galos identificados cos celtas como os seus devanceiros, en vez dos monárquicos francos, e Napoleón III impulsará persoalmente a arqueoloxía galo-céltica como unha empresa nacional, a estatua do guerreiro Vercingetorix que fixo erixir en Alesia (capital de los mandubios, tribu gala), ten os trazos faciais do emperador.

Enrique ollamos a foto de Antolín Faraldo Asorey (1822-1853). Os Celtas estaban de moda e que Galiza tiña dereito a reclamarse como parte da celtidade era a opinión de todos os historiadores e persoas cultas. E logo estaba o feito obxectivo de que existían semellanzas evidentes entre Galiza e as terras celtas. No ano 1880 Daniel Urrabieta Vierge ( pintor,dibujante e ilustrador español, afincado en París) escribía que Galicia está cuberta de dolméns coma a Bretaña. Os irmáns RECLUS ( destacados xeógrafos, intelectuais, etnólogos e militantes anarquistas franceses), denominaban a Galiza a Bretaña española, e un anónimo francés escribía pola mesma època de Galicia que : é Escocia e Irlanda reunidas, é, sobre todo, a vella Armórica ( comprendia la actual Bretaña), a terra dos dolméns, dos menhires, dos crómlechs…. Os bos galicianos (sic) son celtas auténticos, verdadeiros bretóns bretonantes. O seu Carnac (población de Francia) chámase CARNOTA.

Na foto ollamos a figura de Manuel Murguía que o único que fixo pois foi sistematizar e dar corpo ao que toda Europa se tiña por obvio. Por desgracia a arqueloxía estaba daquela nos seus comezos e Murguía identificou erroneamente como Celta case todo resto prerromano de Galicia, incluidos os dolmens do megalítico moi anteriores. Pero nese mesmo erro incorrían tamén entón os seus colegas franceses e algúns seguiron a facelo durante moito máis tempo. Se o Celtismo galego tivo en MURGUÍA o seu teórico, atopou o seu cantor en EDUARDO PONDAL. Irlanda e Escocia foron os modelos literarios nos que o bardo de Ponteceso see apoiou para dar vida a unha literatura celtizante. EDUARDO PONDAL conxurou todo un mundo de fadas, arpas e heroes aos que, a falta de máis datos, deu nomes de lugares da súa comarca ( a un deles, BRANDOMIL, púxolle sen querer un nome que probablemente sexa suevo o visigodo. De PONDAL é a expresión » Fogar de Breogán» como pseudónimo poético de Galiza, e é así como figura no himno galego. VICETTO sempre excesivo, ía máis aló e defendía nada menos que a invasión celta se producira en dirección contraria, segundo el, eran os celtas galegos os que invadiran e conquistaran a Galia.

Na foto ollamos a figura de Eduardo Pondal, que estivo a piques de ser deportado ás Illas Marianas a causa dun brinde revolucionario. A casa de Murguía foi apedreada por seminaristas : e a Historia de Galicia de VICETTO causoulle serios problemas coa Igrexa, non pola súa baixa calidade historiográfica, neste caso senón pola súa heterodoxia relixiosa. Ser Celta era pertencer a unha cultura ancestral, descender dun pobo que lle metera o medo no corpo ás lexións de Roma. Que Manuel Murguía estivese casado con ROSALIA DE CASTRO resulta do máis oportuno, posto que un e máis a outra representan as dúas maneiras en que os galegos se acabarán vendo a si mesmos durante moitos anos.

Na foto darriba ollamos a figura de Rosalía de Castro. Cando o hispanista Sylvanus Griswold Morley, lle chamase a Rosalía » mulleriña celta, sabia e triste «, esta tiña pouco interese polos celtas. Cando miraba os seus paisanos non vía unha raza épica senón un pobo desvalido. O desvalemento era moi real, pero na poesía rosaliana era tamén algo máis, un reflexo da súa propia melancolía e frustración persoal. Porque á marxe do seu valor literario, os seus versos presentan o que parece a sintomatoloxía dun trastorno emocional. O talento e ROSALÍA DE CASTRO está en que logrou converter en literatura o seu sufrimento, o que ela chamaba a súa «negra sombra», e que no era, probablemente, senón unha forma de depresión. MANUEL MURGUÍA interpretou GALIZA , pois a través da súa erudición ; ROSALÍA a través do seu estado de ánimo. Pero foi a visión de Rosalía a que acabou triunfando entre o pobo, a tristura case masoquista por riba do orgullo de raza, a dor sobre a épica. Os galeguistas respectan a MURGUÍA, pero reverencian a súa muller e en Castelao, o pai do nacionalismo galego, o orgullo histórico de Murguía cede diante da melancolía rosaliana como metáfora da terra necesitada de redención. En vez dunha política, poderiamos dicir que Galiza tivo unha poética.

Carballo 21 xaneiro 2026

En la foto inferior encontramos a la XXI Duquesa de Medina Sidonia, Luisa Isabel Álvarez de Toledo y Maura, fue una aristócrata, escritora e historiadora española, ( el primer ducado hereditario que se concedió en la Corona de Castilla en el año 1445, fué varias veces grande de España, que ostentó la jefatura de tres importantes casas nobiliarias : la de Medina Sidonia, la de Villafranca del Bierzo y la de los Vélez. Nacida en 1936 en Estoril (Portugal) y finada en el año 2008 en Sanlúcar de Barrameda (Cádiz). Tenia el apodo de Duquesa Roja ( debido a sus ideales democráticos y su oposición al franquismo, que hicieron de ella una noble aristócrata atípica. Su residencia principal fue el Palacio de los Duques de Medina Sidonia, situado en Sanlúcar de Barrameda que alberga uno de los archivos privados más importantes de Europa. A los 18 años fue presentada en sociedad en Estoril, junto con la infanta Pilar de Borbón.

La Duquesa Luisa Isabel de Toledo contrajo matrimonio en 1955 en Mortera con Leoncio González de Gregorio y Martí ( 1930-2008), de la familia de los condes de La Puebla de Valverde, con quien tuvo tres hijos. El 17 de enero de 1967 Luisa Álvarez de Toledo fue detenida por la Guardia Civil, cuando iniciaba sin autorización una marcha sobre Madrid, donde iban a manifestarse, una cincuentena de agricultores que exigían indemnizaciones a raiz de la contaminación sufrida en sus tierras por el accidente nuclear de Palomares. Fue procesada por ello y tras pasar por la cárcel de Ventas, acabó en la cárcel de Alcala de Henares. Se exilio en 1975 a Francia donde fue detenida por la policia francesa por pegar un puñetazo a un conductor y posteriormente cuatro tiros sin alcanzarle. Tras la muerte de Franco, Isabel regresó a España, acogiéndose a la amnistia y estableciéndose en Sanlúcar de Barrameda donde permaneció el resto de su vida.

En 1983 durante la boda de su hijo Leoncio, Luisa Isabel Álvarez de Toledo conoció a Liliane Dahlmann, que fue testigo del enlace por parte de la novia, con la que en pocos meses comenzó una relación sentimental. En el ano 2005, su marido le solicitó judicialmente el divorcio, y debido a que la Duquesa nunca contestó a la demanda, el juez se lo otorgó por los años de separación efectiva. El 7 de marzo de 2008 contrajo matrimonio in articulo mortis con Liliane Dahlmann, con quien llevaba más de veinte años de relación. Tan solo once horas después de contraer matrimonio, falleció en Sanlucar de Barrameda a consecuencia de un cáncer de pulmón, su cadáver fue incinerado y sus cenizas esparcidas en los jardines del Palacio de Medina Sidonia. En la foto inferior está el Castillo de Medina Sidonia.

Liliane Marie Dahlmann (1956) fue unha historiadora y presidenta vitalicia de la Fundación Casa de Medina Sidonia. Después de más de 20 años de relación sentimental contrajo matrimonio en articulo mortis en 2008 con la Duquesa de Medina Sidonia, la llamada duquesa Roja, Luisa Isabel Álvarez de Toledo y Maura, XXI duquesa de Medina Sidonia. En la foto inferior vemos la foto de Liliane Marie.

Carballo 20 Enero 2026

En el cruce de las calles está la efigie de ALFREDO BRAÑAS. Es como el ombligo del pueblo, que nos saluda recostado vestido de bronce, con su sonrisa, pierna sobre pierna, encendiendo sus ojitos color pardo que simula esconder tras unos anacarados espejuelos. A simple vista semeja un indiano, sin reloj ni zapato de charol, pero trajeado por Zara, Bien sabe el ilustre jurista que su vieja casa, donde vio por primera vez el limpio cielo azul para que por el pasaran el sol, la luna y las estrellas, es hoy un lugar de reunión de transeúntes sedientos, de amores púberes, de jueces y abades, de abogados y de condenados deshidrátandose con la sentencia que a golpe de botella dicta el tabernero.

Y es que entrar en el Mexillón (casa natal de ALFREDO BRAÑAS, es introducirse en un templo de la Heliópolis griega con la categoría de tabernáculo, que no parece noble, pero se razona. Hubo un tiempo en que las cáscaras de los mariscos eran alfombras del Mexillón, un tapíz cuyo ruido al pisar nos evocaba el otoño, cuando las hojas secas están por los suelos y parece que vamos pisando patatas fritas. Cuando se entra en el Mexillón da la impresión de que ALFREDO BRAÑAS MENÉNDEZ nos está mirando fijamente. Que nos dice en voz baja » Bienvenidos al Imperio de Baco». ¡¡¡¡¡¡ ESCRITO DENDE MONTEVIDEO POR ANTONIO GARCÍA DE SEAREZ (TONI).¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡¡

Carballo 19 xaneiro 2026

Na foto ollamos a figura de José Nieto Rey coñecido na bisbarra polo Churrero, rexentaba unha taberna no lugar de Arabexo ( Val do Dubra ) e vendia churros polas romerias. Na foto ollamos a José no seu bar de Arabexo, tocando a súa gaita feita polo artesán Basilio Carril.

O Churrero empezou a tocar de rapaz, pero foi de maior cando se fixo coñecido co grupo » A SAGRADA FAMILIA «, composto por el mesmo á gaita, a súa muller ao bombo con pratos, o fillo á caixa, e a nora á voz e pandeireta. Era considerado un xenio da música popular e un virtuoso que se atrevía con cantos instrumentos lle caían nas máns. Ten un recordatorio de moitas aldeas da bisbarra, onde tantas noites os veciños bailaron ao son das súas logradas melodías. Eu lembrou que era un home moi agradable e estaba sempre disposto no bar a tocar a gaita ou a harmónica por dentro do mostrador. Xa fai anos que morreu.

Carballo 17 xaneiro 2026

Maruja Gómez González, conocida como LA GRAN MARUJA MALLO , nació en Viveiro en 1902 en un pueblo costero de Lugo y finada en Madrid en el año 1995. Fue una pintora surrealista, está considerada como artista de la generación del 27. Sus obras más importantes son » Cloacas y Campanarios » además de » Las Máscaras «. Fué pareja de Rafael Alberti, Maruja Mallo fué importante por ser figura clave de la Vanguardia española, artista que fusionó el arte popular con el surrealismo. Fue una de las mayores exponentes del cubismo y el surrealismo en España. La pintora española más importante de todos los tiempos.

En la foto superior ollamos a Maruja Mallo en Chile en el año 1945. Non tuvo un marido formal pero mantuvo relacións significativas, destacando o seu romance con poeta Miguel Hernández e a súa relación co poeta Pablo Neruda a quen coñeceu en París . Era coñecida pola súa independencia, formaba parte de un círculo de artistas e intelectuales que incluía a Dalí, Lorca e Buñuel. Está enterrada no cemiterio de Nuestra Señora de la Almudena en Madrid. Foi distinguida coa medalla de Ouro ao Mérito nas Bellas Artes (1982), e o Premio de Artes Plásticas de Madrid. No ano 1990 Medalla de Ouro da Comunidad de Madrid, ao ano seguinte a Medalla de Galicia, e no ano 1992 con motivo do seu 90 cumpleanos, celebrouse unha exposición na Galeria » Guillermo de Osma » de Madrid, que amosaba por primeira vez, series de cadros pintados na súa época do exilio en América. Na foto inferior ollamos a Maruja Mallo con parte do seu traballo artístico.

Carballo 17 xaneiro 2026